08/10/2015 - Venetië - Biënnale, Sala delle Colonne - Ensemble Recherche
Beschrijving
Vijftien jaar geleden schreef ik Figures libres voor het volledige Ensemble Recherche. Dit nieuwe stuk is bijzonder - en dat is een wens van het ensemble - omdat het niet het zo emblematische strijktrio van Recherche inzet. De verschillen tussen de twee stukken houden daar niet op: het eerste is gedirigeerd en de vorm ervan was grotendeels vooraf bepaald vóór het schrijven, het tweede is een kamermuziekwerk en op formeel vlak werd het geleidelijk, stap voor stap georganiseerd. Alles lijkt deze twee stukken dus te scheiden, zo verschillend zijn de projecten die hen deden ontstaan. Toch was het juist dit contrast tussen de twee voorstellen dat mij ertoe bracht principes uit Figures libres opnieuw te gebruiken, die ik sindsdien niet had toegepast, en die ik zou kunnen omschrijven als principes van "contaminatie". Geluidsstructuren of verschillende muzikale situaties, over elkaar gelegd of naast elkaar geplaatst, raken uiteindelijk zo besmet dat ze op elkaar gaan lijken en slechts één en dezelfde textuur vormen, één enkele structuur. In Figures libres is het het strijktrio aan de ene kant en de blazers en piano aan de andere kant die, naast elkaar geplaatst, vanaf het begin van het stuk verschillende, zelfs tegenstrijdige muzikale structuren laten horen. Hier, bij afwezigheid van de strijkers, zijn het de piano en percussie aan de ene kant en de drie houtblazers aan de andere kant, die vanaf de eerste maten deze twee niveaus creëren die geen relatie met elkaar lijken te hebben maar die door ritmische en morfologische contaminatie uiteindelijk samensmelten tot slag- en resonantie-spectra, om daarna hun autonomie weer terug te nemen en zich opnieuw te vormen in groepen van twee of drie om zich weer te besmetten. Ver weg van een steriel spel van formele constructie is het doel van deze opeenvolgende transformaties, zoals duidelijk wordt, het organiseren van de dramaturgie van het stuk en het variëren van de waarneming van de luisteraar. Ik herontdek hier dus principes die ik ongeveer twintig jaar geleden had ontwikkeld, toen ik werd gesterkt door het lezen van een belangrijk boek van Claude Simon, Leçon de choses, waarin meerdere verhalen, ogenschijnlijk autonoom en heterogeen, zich besmetten via geuren, kleuren, erotiek, geweld... en zo een narratieve situatie creëren die, zo niet volledig begrijpelijk, dan toch volkomen homogeen is op het vlak van perceptie. Weer merk ik op dat compositieprincipes die men in het verleden heeft ontwikkeld, jarenlang opzij kunnen worden gelegd om weer op te duiken in een context die hun bloei bevordert. Hier heeft het denken aan Ensemble Recherche gewerkt als de madeleine van Proust, die mij terugbracht naar de geest van de muzikale sensaties en gedachten die ik had begraven.
Schrijven, nauwgezet, maar met afstand, weinig tijd - de opdracht is meedogenloos -, de mogelijkheden inschatten die de schrappingen van de dag ervoor bieden, stap voor stap, en niet meer achterom kijken dan nodig is, want het einde van het werk wordt niet door de auteur bepaald maar door de andere actoren, van de graveur tot de musici, van de programmeur tot de uitgever. Deze bezorgdheid heeft Maurice Blanchot beter uitgedrukt in L'Espace littéraire...
nl 
